De negentiende eeuw
Meester Abraham Dikhuizen
Abraham Dikhuizen trouwde in 1853 op 40-jarige leeftijd. Zijn zilveren huwelijksjubileum maakte hij niet mee, want zijn huwelijk werd in 1864 door de rechtbank te Assen ontbonden. Hij zou enkele jaren daarvoor een misstap hebben begaan. Op 21 oktober 1861 had hij naar aanleiding van deze misstap al een ernstige waarschuwing van de schoolopziener gekregen. De schoolopziener schreef:
Ik heb den Onderwijzer Dikhuizen ernstig over zijn misstap onderhouden en hoop dat dit niet zonder uitwerking zal zijn. Intusschen verzoek ik UEA om hem nauwlettend gade te slaan en voor het geval hij zich weder in iets mogt te buitengaan, mij dit onverwijld te willen mededelen, teneinde die maatregelen te nemen welke art. 22 der wet op ’t lager onderwijs aan de hand geeft.
In 1863 bezocht de schoolopziener de school in Balinge andermaal. Hij vond het onderwijs van Dikhuizen ‘aanmerkelijk verbeterd’. Slechts twee kanttekeningen had hij. Het bergen van de turf vond hij niet netjes en hij miste topografische wandkaarten, zoals van de gemeente, van Nederland en van de wereld.
Uit de ‘Staat der School’ van het jaar 1865 blijkt, dat meester Dikhuizen de enige leerkracht van de school was. Hij ontving een salaris van 300 gulden en nog eens 25 gulden extra voor het betalen van de huishuur. Hij zou bekwaamheden hebben bezeten in de ‘Fransche taal’ en het ‘Hoogduits’. In de school gaf hij les in de volgende vakken: lezen, schrijven, rekenen, taal, aardrijkskunde, Nederlandse geschiedenis, Bijbelse geschiedenis en natuurkunde.
Per jaar betaalden de leerlingen meester Dikhuizen f. 4,00 schoolgeld. De eerste en de laatste vier maanden van het jaar f. 1,50 en gedurende de zomermaanden f. 1,00.
Meester Arend Broer (1 september 1915 - 1 juli 1936)
Het verhaal van Jan Vos (1921-2005)
’t Is waor gebeurd.
’s Mörgens underweg hen schoel, lopend over ’t schoelpadtien, was ’t al benauwd drukkend. De nacht was d’r niet in slaagd de warmte van de veurige dag te verjaagen. Jan zat in ’t schoelbaankie zuk het miet van den arms te vegen, hej kun de gedachten d’r hielemaol niet bej hollen. Hej mus zien schriefpotlood ok zoo stief vasthollen aanders gleed die aal oet zien bezwiete vingers.
Hej zat in de daarde klas, ’t schrieven gung hum nog niet zo best of.
Hej mug veul liever hen boeten kieken; now zag hej dan ok dat de dunderkoppen aal groter weurden en dichterbej kwaamen. In de verte rommelde ’t al. ’t Weur zo donker dat het locht an mus in de klas.
D’r vleug gien vogel meer in de locht, ze hadden allemaol al een goeie schoelplek opzöcht.
Jan zag een felle bliksemschicht hen beneden kommen en begunde te tellen, hej was bej zes en toen kwam d’r een dikke klap. Bej de volgende flits was d’r gien tied meer um te tellen.
De schoel stun te trillen, het locht gung oet en de kinder sprungen van schrik oet de baankies en vleugen de gang op. Daor was mister Broer ok met zien klas oet ’t aandere lokaal, ze vleugen allemaol de schoel oet naor ’t hoes van de mister, de deur stun al lös.
Jan har net de voeten binnen de deur of d’r kwam weer ’n knal zoo hard, en ’t vuur sleug oet de meterkast in de gang van ’t mistershoes.
De kinder struukelden over mekaar, Jan sprung in de bienen en rende de deur weer oet hen boeten. Nee, niet over ’t schoelpadtien, dacht hej, nee, hej kun niet meer denken, zien instinct zee dat ’t zo mus!
Bej Ep Kuper achter ’t hoes langs de zaandweg op, bej ’t Olde Diepie kunne an een paar takken d’r overhen zwiepen en deur de Schiphörst rende naor Maanting. Net toen hej de Schiphörst oet kwam begunde ’t te reegen. Zoo hard, het water zeeg oet de locht.
Jan markte d’r niks van, hej was al bej De Palts, hej rende rechtdeur over de Hoge Hof naor ’t Middendarp. Oale Jan Eefting stun in de baanderhoek te schoelen, hej zag Jannegie langs vliegen.
"Volgens mej is ’t ien van de jongens van de Bijker," daacht e en hej reup hum nao: "Kom hier maor schoelen, mien jong." Maor Jan heurde hum niet.
Hej vleug ’t Nijland op, nog een paar meter, dan was hej in hoes.
Het modderige padtie naor de zietdeur was ’t leste obstakel dat Jan nimmen mus, zien moe stun al op het pompestraotie en gooide de deur veur hum lös. Hej vleug heur in den arms, hej har zien schriefpotlood nog in zien rechter knoessie.
Als ik mij goed herinner……
In mijn tijd gingen de kinderen lopend naar school en als er dan onderweg te lang getreuzeld werd of ondeugd uitgevreten waardoor je te laat op school kwam, dan was het verstandig alvast een plag in je broek te doen, want ze wisten met de garde wel raad!
Het schoolpad was vooral bij de herfstdag een modderig paadje waarvan het onderhoud bij de boerschap berustte. Het bruggetje over het Oude Diep werd door de schoolkinderen gebruikt om namen in te kerven en het werd uit baldadigheid nogal eens vernield. Ook dit onderhoud was voor de boermarke uit Mantinge.
De winters van 1939 tot 1943 waren streng met veel sneeuw; het schoolpad was dan ook vaak dichtgestoven. De kinderen moesten over de straat (Ekkelkampen/Heirweg), maar omdat dit nogal om was werd er nogal eens geploeterd om toch over het schoolpad te kunnen. Je ging dan tot je middel door de sneeuw.
In de herfst was het spannend om ’s morgens onderweg naar school in de appelhof van meester Schol of buurman Ep Kuipers de gevallen appels te rapen. Als je betrapt werd, volgde zeker straf, want ‘Schol’ werd hier heel boos over. Stelen deed je niet!
Om van school naar huis te gaan werd ook gebruik gemaakt van de zandweg achter het huis van Ep Kuipers langs, door de ‘Maoties’. Op een gegeven moment kwam je dan voor het Oude Diep, waar geen brug was. Langs de takken van de overhangende hazelaar klom je dan over het Oude Diep; deze was ter plekke soms wel tot drie meter breed. Vervolgens ging je door de ‘Schiphorst’, een bosje op een zandkop, naar Mantinge.
Het schoolgebouw bestond in die tijd uit drie klaslokalen, en in elk lokaal stond een grote ronde kachel van wel 1.70 meter hoog. Ondanks deze grote kachels bleef het ’s winters niet dooi in de lokalen. De sneeuw die ’s morgens onderweg naar school in de klompen was gekropen zat er ’s avonds als je naar huis ging nog in. Het waren
zeer strenge winters!!!
De kinderen uit Mantinge bleven in elk geval ’s winters tussen de middag over. Het brood zat regelmatig bevroren in het stuk papier waar het was ingevouwen.
De kachel werd voor schooltijd aangemaakt door Hendrik Speelman, hij zorgde ook voor de voorraad turf in de turfbak.
Op een gegeven moment viel het ons op dat de postbode, een jongeman met de naam Tijms, steeds in de pauze de post bezorgde. Juffrouw Smit had wel erg veel belangstelling voor de postbode en leunde altijd heel ver over het hek, terwijl ze met de postbode in gesprek was. Dat voorover leunen en het praten was voor ons als kinderen: ‘verkering hebben’.
Ik kan mij nog goed herinneren dat Hendrik Dolfing op z’n trouwdag vanuit Café De Roos net na de middag met zijn bruid naar school kwam om daar centen te strooien, die door de kinderen opgeraapt mochten worden. Dit gebruik stamt uit de omgeving van Sleen, de geboorteplaats van de bruid. Een dergelijke uiting van ruimhartigheid zou jonge paren geluk brengen.
Achter de school, tegen de tuin van de meesterswoning, stond in die tijd een turfhok, uit steen opgetrokken. De kinderen zagen dit gebouwtje als een soort gevangenis.
Er waren naast het schrijven van strafregels drie gradaties straf; als je niet goed oplette moest je in de hoek staan. Bij een wat zwaarder vergrijp moest je op de gang en als je het helemaal te bont had gemaakt werd je opgesloten in het turfhok.
Nog wat verder naar achteren, achter het turfhok stond een houten gebouwtje, het ‘brandspuithok.’ In dit hok stond de brandspuit. Het gebouwtje was altijd dicht en je kon niet naar binnen kijken, want er zat geen raam in. Het was in onze ogen een beetje geheimzinnig en daarom hadden de kinderen grote verwachtingen wat daar wel niet in kon zitten. Het stond er eigenlijk al sinds ‘mensenheugenis’ en dat maakte een straf in het turfhok er niet plezieriger op, het hok zat immers vast aan het turfhok.
Groot was de teleurstelling toen op een dag de deuren open gingen en er een heel ouderwets apparaat op wielen naar buiten kwam. De brandspuit bestond uit een met de hand te bedienen pomp, waar acht mensen mee moesten pompen!
Weer was een geheim om zeep geholpen.
Meester J.M. de Jong (1 februari 1971 - 1 augustus 1976)
Twee verhalen van Roelof Meijer
‘Tarzan’
Meester De Jong was in onze ogen een strenge schoolmeester. Hij strafte heel snel en moest altijd alles weten, tenminste zo voelden wij dat toen.
Rond 1970 stonden er twee fietsenhokken bij school. Achter het fietsenhok aan de Balinger kant stonden kerstdennen. Deze stonden zo dicht op elkaar geplant, dat je er niet tussendoor kon lopen. Op een dag kwamen we op het idee om op het dak van het fietsenhok te klimmen en dan net als ‘Tarzan’ met een grote sprong in de toppen van de kerstdennen te springen onder het uitroepen van oerwoudgeluiden. Het was dikke pret, maar de kerstdennen leden wel erg onder dit spel. Er braken toppen af en verschillende takken hingen er na verloop van tijd geknikt bij. De gebroken takken verspreidden overigens wel een lekkere geur.
Voetballen
In de periode van meester De Jong voetbalden wij regelmatig op het schoolplein en dat ging best goed, maar soms verveelt iets en dan bedenkt iemand iets nieuws.
Frans had zomaar een idee. Wie kon de bal over de school trappen? Dus van het schoolplein over het gebouw naar het grasveld met de grote ramen.
Een ieder mocht het proberen. Frans zou van de andere kant de bal weer terugtrappen.
Wij bleven op het schoolplein en zo nu en dan lukte het inderdaad om de bal over de school te krijgen. Frans als echte voetballer had geen moeite de bal terug te schieten, maar ook een echte voetballer mist wel eens een penalty!
Het was een routineklus als je de bal al drie keer teruggeschoten had en bij de vierde keer gaf het ook geen problemen, maar dat verrekte polletje gras stond daar net. De bal zeilde dan ook niet over de school, maar raakte precies de ventilator die boven in één van de grote ramen was gemonteerd.
Het ding denderde samen met het glas naar binnen het lokaal in en daar stonden wij dus met ons goeie gedrag. Iedereen moest nablijven bij een ontzettend boze meester.
Hoe de schade geregeld is, weet ik niet meer, maar meester was wel zo dat hij een goede smoes naar de gemeente kon verzinnen!
